पहिल्या महिला मुख्यमंत्री : सुचेता कृपलानी

सुचेता कृपलानी यांचा जन्म २५ जून १९०८ रोजी अंबाला, हरियाणा, भारत येथे झाला. सुचेता कृपलानी यांचे वडील एस एन मजुमदार हे ब्रिटीश सरकारच्या अखत्यारीत डॉक्टर असूनही राष्ट्रवादी होते. दिल्ली विद्यापीठाच्या इंद्रप्रस्थ आणि सेंट स्टीफन्स कॉलेजमध्ये शिक्षण घेतल्यानंतर सुचेता कृपलानी बनारस हिंदू विद्यापीठात लेक्चरर म्हणून काम करू लागल्या.1936 मध्ये तिचा विवाह आचार्य जीवराम भगवानदास कृपलानी यांच्याशी झाला. लग्नानंतर सुचेता कृपलानी स्वातंत्र्यलढ्यात सक्रियपणे सहभागी झाल्या. सुचेता कृपलानी यांचा स्वातंत्र्यलढ्यातील सहभाग अरुणा आसिफ अली आणि उषा मेहता यांसारख्या समकालीन महिलांप्रमाणेच सुचेता कृपलानी यांनीही भारत छोडो आंदोलनात स्वातंत्र्य लढ्यात सहभाग घेतला. भारताच्या फाळणीच्या वेळी झालेल्या दंगलींमध्ये सुचेता कृपलानी यांनी महात्मा गांधींसोबत जवळून काम केले. सुचेता कृपलानी या भारतीय घटना समितीमध्ये समाविष्ट केलेल्या महिलांपैकी एक होत्या.

सुचेता कृपलानी यांची स्वतंत्र भारतातील भूमिका भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर, सुचेता कृपलानी उत्तर भारतीय राजकारणाशी सक्रियपणे जोडल्या गेल्या. 1952 मध्ये त्यांना लोकसभेचे सदस्य करण्यात आले आणि 1957 मध्ये त्यांना नवी दिल्ली विधानसभेचे सदस्य बनवून लघु उद्योग मंत्रालय देण्यात आले. 1962 मध्ये त्या कानपूरमधून उत्तर प्रदेश विधानसभेवर निवडून आल्या. 1963 मध्ये त्यांना उत्तर प्रदेशच्या मुख्यमंत्री बनवण्यात आले आणि यासोबतच त्यांनी देशाच्या पहिल्या महिला मुख्यमंत्री बनून आपले नाव कोरले. त्या अतिशय श्रेष्ठ संसदपटू होत्या आणि लोकसभेतील वादविवादांमध्ये त्या खूप चांगल्या प्रकारे बोलल्या जात होत्या. तथापि, तिने तिला उत्तर प्रदेशच्या स्थानिक राजकारणात खेचले जेथे काँग्रेस दोन गटांमध्ये विभागली गेली, एकाचे नेतृत्व कमलापती त्रिपाठी आणि दुसरे सीबी गुप्ता यांनी वेगवेगळ्या परिस्थितीत केले. त्यांच्या शक्तीच्या प्रतिकारामुळे सीबी गुप्ता यांनी सुचेता यांना दिल्ली सोडण्यास प्रभावित केले आणि उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्रीपद स्वीकारले कारण ते आधीच निवडणूक हरले होते. मुख्यमंत्र्यांच्या भूमिकेत तिने खूप चांगले काम केले. तिने स्वतःला एक अतिशय सुसंघटित प्रशासक आणि सक्षम राजकारणी असल्याचे दाखवून दिले. ती खूप हुशार होती तशीच मेहनतीही होती. ती चांगली वाचली होती आणि तिला खूप मेहनतीच्या सवयी होत्या. शिवाय, ती एक प्रामाणिक आणि सत्यवादी व्यक्ती होती. त्या कारणास्तव उत्तर प्रदेशच्या सर्वोत्कृष्ट मुख्यमंत्री म्हणून जुन्या काळातील लोकांच्या त्या अजूनही स्मरणात आहेत. तिची जीवनशैलीही अत्यंत साधी आणि मुख्यमंत्रिपदासाठी अत्यंत अशक्य होती. 1967 मध्ये, तिने गोंडा विधानसभा मतदारसंघातून 14 व्या लोकसभेची निवडणूक जिंकली. १९७१ मध्ये त्या राजकारणातून निवृत्त झाल्या. सुचेता कृपलानी यांच्या मुख्यमंत्रिपदाच्या कारकिर्दीत कारखान्यातील कामगारांनी वेतनवाढीसाठी संप केला होता. हा संप 62 दिवस चालला. समाजवादी राष्ट्रसेवक आणि राजकारणी यांच्या पत्नी असूनही सुचेता कृपलानी यांनी कामगारांच्या मागण्या मान्य केल्या नाहीत. प्रशासकीय अधिकाऱ्याच्या भूमिकेला न्याय देत तिने मजुरांना त्याच पगारावर काम करायला लावले होते. सुचेता कृपलानी यांनी शेवटचा काळ राजकारणापासून दूर एकांतात घालवला, 1974 मध्ये त्यांचे निधन झाले.